İnfertilite ve erkek infertilitesi nedir?

İnfertilitede (Kısırlık) Erkeğin Rolü

Gebelikle ilgili herhangi bir koruma önlemi kullanmadan 1 yıl düzenli cinsel ilişkiye girmelerine rağmen çocuk sahibi olamayan çiftler için infertilite söz konusudur.1
 
İnfertilite pek çok çift için sürpriz bir durumdur. Çiftler istedikleri zaman veya doğum kontrol yöntemlerini bıraktıktan sonra hemen çocuk sahibi olabileceklerini düşünürler. Birçok çift kolaylıkla çocuk sahibi olabilse de bazıları için bu çok zor gerçekleşir.1
 
Çocuk sahibi olabilmek için çiftlerin aşağıdaki özelliklere sahip olması gereklidir:2
  1. Kadının yumurtalıklarından sağlıklı yumurtalar üretilmeli ve yumurtalık dışına atılmalıdır. Bu sürece ovulasyon veya yumurtlama adı verilir.
  2. Erkek kadının yumurtasını dölleyebilecek canlı spermler üretmelidir. Spermin yumurtayı döllemesi işlemine fertilizasyon adı verilir.
  3. Yumurtalıktan dışarı atılan yumurta tüpler aracılığıyla rahime doğru inmelidir.
  4. Döllenen yumurta rahim duvarına tutunmalıdır (implantasyon).
 
Görülme sıklığı

İnfertilite oranı toplumda %10-15 arasında görülmektedir.1

Erkek infertilitesi neden ortaya çıkar

İnfertilite problemi kadın ve erkeği eşit oranda etkiler. İnfertilite çiftlerde %40 erkeğe bağlı, %40 kadına bağlı, %10 erkek ve kadınla ilişkili, %10 bilinmeyen sebeplerden meydana gelir. Bu nedenle infertil çiftlerin her ikisi de problemi anlamalı ve kendi arasında konuşmalıdır.1


Bir erkeğin eşini hamile bırakabilmesi için aşağıdaki özellikleri taşıması gerekmektedir:3
 
  1. Sağlıklı sperm üretmek: Erkek üreme organları ergenlik çağında sağlıklı gelişim göstermelidir. Testislerinizden en az biri doğru çalışıyor olmalıdır. Vücudunuzda testosteron (testisten salgılanan erkeklik hormonu) ve sperm üretimi ile ilgili olan diğer hormonların üretiliyor olması gereklidir.
  2. Sperm meni sıvısı içinde taşınmalıdır. Tesislerde üretilen sperm ince tüplerle taşınarak meni ile karışır ve boşalma (ejakülasyon) sırasında penisten dışarı atılır.
  3. Meni içinde yeterli sayıda sperm bulunmalıdır. Eğer meni içindeki sperm sayınız düşük ise, bunlardan birinin eşinizin yumurtasını dölleme olasılığı azalacaktır. Düşük sperm sayısı 1 mililitre meni içinde 15 milyondan az sperm hücresi bulunması ya da bir ejakülasyonda 39 milyondan az hücre bulunması şeklinde tanımlanır.
  4. Sperm işlevsel olmalı ve hareket edebilmelidir. Eğer spermin hareketi (motilitesi) veya işlevi normal değilse bu sperm eşinizin yumurtasına ulaşamayabilir veya ulaşsa bile onu döllemesi mümkün olmayabilir.
 
Erkek infertilitesine yol açan faktörler başlıca 4 başlık altında toplanabilir:4
  1. Beyinden salgılanan hormonları etkileyen hastalıklar (%1-2)
  2. Testis hastalıkları (%30-40)
  3. Testisten sonraki organların hastalıkları (%10-20)
  4. Açıklanamayan (%40-50)
Varikosel: Testisten geçen kanı kalbe geri götüren toplardamarlar (ven) şiştiği zaman varikosel ortaya çıkar, yani bir tür varis hastalığıdır. Erkek infertilitesinin en sık rastlanan ve geri döndürülebilir nedenidir. Varikoselin neden infertiliteye yol açtığı tam olarak bilinmemekle birlikte, testis ısısının artmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Varikosel sperm kalitesini azaltır.3
 
Ejakülasyon bozuklukları: Boşalma sırasında meni penisin ucundan akmak yerine geriye doğru akarak mesaneye boşalabilir, buna retrograd ejakülasyon denir. Diyabet, omurilik yaralanmaları, bazı ilaçlar ve mesane, prostat veya üretra ameliyatları bu duruma neden olabilir.3
 
Sperme saldıran antikorlar: Antisperm antikorlar bağışıklık sisteminin (immün sistem) yanlışlıkla spermi zararlı bir yabancı hücre olarak görmesi ve onu yok etmeye çalışması sonucunda gelişir.3 
 
Tümörler: Kanserler ve iyi huylu tümörler erkek üreme organlarını direkt olarak etkileyebilir ya da üreme ile ilgili hormonlar salgılayan hipofiz bezi gibi organları etkileyebilir. Bazı olgularda tümörün tedavisi için uygulanan cerrahi, radyoterapi veya kemoterapi sonucunda da erkek fertilitesi etkilenebilir.3
 
İnmemiş testis: Bazen doğumdan önce anne karnındaki gelişim sırasında testislerin biri veya her ikisi karın boşluğundan testis torbalarına (skrotum) inmeyebilir. İnmemiş testis, fertiliteyi azaltan önemli bir etkendir.3
 
Hormon dengesizlikleri: Testislerin kendisinden kaynaklanan veya hipotalamus, hipofiz, tiroid ve adrenal bezler gibi diğer hormon salgılayan bezleri etkileyen hastalıklar infertiliteye yol açabilir.3
 
Spermi taşıyan tüplerdeki bozukluklar: Spermleri taşıyan birçok farklı tüp vardır. Bu tüpler değişik nedenlerle tıkanabilir; ameliyat sonrası oluşan hasarlar, geçirilmiş enfeksiyonlar, yaralanmalar veya kistik fibroz gibi bazı kalıtsal hastalıklarda anormal gelişim gösterebilirler. Tıkanıklıklar herhangi bir düzeyde olabilir: Testis içinde, testisten çıkıp spermi taşıyan tüplerde, epididim bezinde, vaz deferensde, ejakülasyon kanalında veya üretrada olabilir.3
 
Genetik bozukluklar: Kalıtsal hastalıklarda erkek üreme organları normal olarak gelişmeyebilir. İnfertiliteye neden olabilen genetik sendromlar Klinefelter, kistik fibroz, Kallmann ve Kartagener sendromlarıdır.3
 
Cinsel ilişki ile ilgili sorunlar: Erektil disfonksiyon, erken boşalma, cinsel ilişki sırasında ağrı, yapısal anormallikler veya psikolojik sorunlar ya da ilişkideki sorunlar infertiliteye yol açabilir.3
 
Çölyak hastalığı: Glutene karşı duyarlılık ile karakterize bir sindirim hastalığı olan Çölyak, erkekte infertiliteye yol açabilir. Glutensiz bir diyet uygulandığında fertilite düzelebilir.3
 
Bazı ilaçlar: Testosteron replasman tedavisi, uzun süre anabolik steroid kullanımı, kemoterapi, bazı mantar ilaçları, bazı ülser ilaçları gibi bazı ilaçlar sperm üretimini bozabilir.3
 
Geçirilen ameliyatlar: Vazektomi, kasık hernisi tamiri, skrotum veya testis yaralanmaları, prostat ameliyatları, testis ve kalın bağırsak kanserleri için uygulanan büyük karın ameliyatları menide sperm olmasını engelleyebilir. Ameliyatla düzeltilebilir.3
 
Enfeksiyonlar: Epididim iltihabı veya testis iltihabı ve cinsel ilişki yoluyla bulaşan bazı enfeksiyonlar (bel soğukluğu veya HIV gibi) sperm üretimini veya sperm sağlığını bozabilir ya da spermin geçtiği yollarda tıkanıklık oluşturabilir.3
 
Çevresel nedenler: Sıcaklık, toksinler ve kimyasal maddeler gibi bazı çevresel özellikler sperm üretimini veya sperm işlevini bozabilir.3
  • Endüstriyel kimyasal maddeler: Benzen, toluen, ksilen, böcek zehirleri, tarım ilaçları, organik çözücüler, boyalar ve kurşun sperm sayısını azaltabilir.
  • Ağır metaller: Kurşun veya diğer ağır metallere maruz kalmak infertiliteye yol açabilir.
  • Radyasyon veya X ışınları: Sperm üretimini azaltabilir fakat etkisi genellikle geçicidir.
  • Testislerin çok fazla ısınması: Isı artışı sperm üretimini ve işlevini bozar. Çok sıcak su ile sık sık yıkanmak veya çok sık saunaya gitmek geçici olarak sperm sayınızı azaltabilir. Uzun süre oturmak, dar giysiler giymek, uzun süre bilgisayar başında çalışmak skrotum ısısını artırabilir ve sperm üretimini biraz azaltabilir.

Sebebi belli olmayan infertilite tedavi edilebilir mi?
 
Doç. Dr. Memduh Aydın
G.O.P. Taksim Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Üroloji Kliniği
 
Bir takım yaşam tarzı değişiklikleri ile bilinmeyen infertilite nedenlerini ortadan kaldırmak mümkün olabilir. Kişi kilo fazlası varsa kilo vermeli, sigara içiyorsa bırakmalı, egzersiz yapmalıdır. Bu şekilde bedeninde meydana gelecek değişiklikler hormon değişikliklerine neden olarak infertiliteyi ortadan kaldırabilir. Çalışırken zararlı maddelere maruz kalan bireylerin antioksidan kullanması önerilebilir. Modern tıp teknikleri ile infertiliteye çözüm bulunamadığı zaman tüm dünyada tamamlayıcı tıbba başvurulmaktadır. İnfertilite için vitaminler, mineraller, antioksidanlar kullanılmakta ve tedaviye yardımcı olduklarına inanılmaktadır.

EN BABA İÇERİKLER